Domy małego dziecka Caritas

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Domy małego dziecka Caritas – instytucje opieki nad dziećmi do lat trzech pozbawionymi opieki rodzicielskiej tworzone i prowadzone po II wojnie światowej przez różnorodne podmioty kościelne, w tym zwłaszcza zakony żeńskie (m.in.: Albertynki, Boromeuszki, Franciszkanki Rodziny Maryi, Siostry Matki Bożego Miłosierdzia, Michalitki, Pasterki od Opatrzności Boskiej, Pasjonistki i Siostry Opatrzności Bożej). Zwane też żłobkami zamkniętymi. Opiekowano się w nich także dziećmi dotkniętymi sieroctwem społecznym. Działalność koordynowana była przez Caritas i Komisję Episkopatu Polski do spraw Charytatywnych. Placówki znajdowały się pod nadzorem Ministerstwa Zdrowia. Dzieci otrzymywały w nich opiekę lekarską, pielęgniarską oraz prawną celem zabezpieczenia na ich korzyść świadczenia od osób do tego zobowiązanych. Placówki borykały się z wieloma problemami, wśród których dominowały znaczna liczba dzieci ewakuowanych, powracających, bezdomnych i zaniedbanych potrzebujących opieki, a także „kompletny brak środków”. Instytucje utrzymywały się ze zbiórek organizowanych przez duchowieństwo, darowizn, a także z darów z zagranicy. Borykano się z trudnościami w zakresie odpowiednich lokali. Placówki otrzymywały także wsparcie publiczne. Wobec szczupłości kadr i problemów ze środkami finansowymi fakt, że personel składał się w większości z sióstr zakonnych był znacznym atutem. Problemem było uzyskanie kadry posiadającej kompetencje w zakresie opieki prawnej. W 1947 funkcjonowały 34 domy małego dziecka (1139 wychowanków), w 1948 19 (833 wychowanków). W 1949 działało 18 placówek dla najmłodszych dzieci, w których było zatrudnionych 65 osób, a w 1951 – 13. Początkowo wobec znacznych potrzeb i wstępnej fazy organizacji systemu państwowego istniała duża swoboda w powoływaniu i prowadzeniu placówek. Z czasem, zwłaszcza od 1948, nasiliła się presja ze strony władz mająca na celu przejęcie kontroli, a w dalszej kolejności likwidację (względnie upaństwowienie) domów małego dziecka.

Źródła: E. Bartkowiak, Sierocińce zakonne w Drugiej Rzeczypospolitej. Z badań nad dziejami opieki zastępczej (pozarodzinnej) w Polsce [w:] Rodzina na przestrzeni wieków, red.: S. Walasek, L. Albański, Jelenia Góra 2011; W. Chmielewski, Początki likwidacji katolickich zakładów opiekuńczo-wychowawczych po drugiej wojnie światowej [w:] Rodzina na przestrzeni wieków, red.: S. Walasek, L. Albański, Jelenia Góra 2011; Kościół w Polsce wobec potrzebujących, red. M. Chmielewski, Lublin 1994; W. Przygoda, Posługa charytatywna Kościoła w Polsce, Lublin 2004; D. Zamiatała, Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945-1950, Lublin 2000.