Dom Sierot

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Dom Sierot – placówka opiekuńcza dla dzieci żydowskich uruchomiona w 1912 w Warszawie przy ul. Krochmalnej i kierowana przez Janusza Korczaka oraz Stefanię Wilczyńską. Inicjatywę budowy domu podjęło towarzystwo Pomoc dla Sierot, prowadzące wcześniej przytułek dla dzieci żydowskich przy ul. Franciszkańskiej. Budowę nowej placówki nadzorował działający w stowarzyszeniu Janusz Korczak, który po otwarciu Domu Sierot zamieszkał w nim wraz z podopiecznymi. W obliczonej na ponad 100 dzieci placówce Korczak wdrażał własny pionierski system wychowania opartego na samowychowaniu dzieci, którego fundament stanowiła samorządność wychowanków, zaś rola wychowawców była tylko pomocnicza. Zdaniem Korczaka w procesie wychowania nic nie mogło się odbywać bez dzieci, ani poza nimi. Elementem realizacji tak sformułowanego programu pedagogicznego były instytucje Sądu Koleżeńskiego, Rady Samorządowej oraz Sejmu Dziecięcego. Celem miało być ukształtowanie odpowiedniej postawy moralno-społecznej podopiecznych, uczenie ich podstaw praworządności, poszukiwanie kryteriów wartościowania oraz uniezależnienie dzieci od samowoli wychowawców. Za realizację zasadniczych celów placówki, kierunek  wychowania, organizację życia zakładu i rozwój każdego dziecka odpowiadała złożona z wychowawców Rada Pedagogiczna. Po utworzeniu w 1940 getta w Warszawie Dom Sierot, który znalazł się po aryjskiej stronie miasta, został przeniesiony na przełomie października i listopada do położonego w murach getta budynku Państwowej Szkoły Handlowej im. J. i M. Roeslerów przy ul. Chłodnej. Kolejną lokalizacją był obiekt przy ul. Siennej, skąd prawdopodobnie 5.08.1942 wychowawcy z Korczakiem na czele oraz blisko 200 znajdujących się w zakładzie podopiecznych zostali przewiezieni do obozu zagłady w Treblince, gdzie zostali zamordowani.


Źródła: S. Ivach, Praca pedagogiczna z dziećmi w praktycznej działalności Janusza Korczaka [w:] Janusz Korczak przyjaciel dzieci. W nurcie rozważań pedagogicznych, red. M. Czepil, R. Bednarz-Grzybek, M. Hajkowska, Lublin 2015; M. Jaworski, Janusz Korczak, Warszawa 1977; H. Morkowicz-Olczakowa, Janusz Korczak, Warszawa 1978; I. Pyrzyk, Prekursorzy pedagogiki opiekuńczej. J. H. Pestalozii, J. Korczak, A. Makarenko, J. Babicki, Toruń 2003.