Dekret Naczelnika Państwa z 7 lutego 1919 roku w przedmiocie utworzenia sądów dla nieletnich

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Dekret Naczelnika Państwa z 7 lutego 1919 roku w przedmiocie utworzenia sądów dla nieletnich – akt prawny zapowiadający utworzenie w Warszawie, Łodzi i Lublinie sądów dla nieletnich mających rozpatrywać sprawy karne, w których oskarżonymi były osoby do 17 roku życia. Dekret zakładał powołanie przy tych sądach stałych opiekunów sądowych, a także urządzenie przy nich izb dla nieletnich. W myśl rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 26.07.1919 sądy miały podjąć działalności od 1.09.1919. Postępowanie karne wobec nieletnich uwzględniać miało aspekt wychowawczy, a jego celem winno być dążenie do poprawy. W więzieniach miały zostać utworzone osobne oddziały dla nieletnich, którzy mieli się tam zajmować pracą i nauką i nie mogli przebywać z dorosłymi osadzonymi. Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 25.06.1929 stali opiekunowie sądowi działający przy sądach dla nieletnich zostali przemianowani na kuratorów nieletnich przy sądach grodzkich (rozporządzeniem z Ministra Sprawiedliwości z 25.06.1935 kuratorom sądowym odebrano stałe wynagrodzenie, nadając im pracy funkcję honorową). W myśl Prawa o ustroju sądów powszechnych z 6.02.1928 minister sprawiedliwości otrzymał prawo do powoływania sądów dla nieletnich przy sądach okręgowych. W praktyce obowiązywał okólnik Ministra Sprawiedliwości z 1930 zalecający koncentrowanie spraw karnych przeciw nieletnim w sądach okręgowych i grodzkich na terenie jednego wydziału. W 1935 w większych miastach utworzono izby zatrzymań dla nieletnich prowadzone przez policję kobiecą posiadającą od tego roku zwiększone uprawnienia w zakresie przestępczości nieletnich. Badaniami psychologiczno-lekarskimi nieletnich na potrzeby sądów, współdziałaniem z kuratorami i innymi instytucjami zajmowały się poradnie pedologiczne (pierwsza powstała przy sądzie dla nieletnich w Warszawie w 1935), współpracę z sądami dla nieletnich w zakresie wsparcia opiekuńczo-wychowawczego dla podsądnych prowadziły towarzystwa opieki nad dziećmi zwane patronatami.


Źródła: J. Babicki, W. Woytowicz-Grabińska, Opieka społeczna nad dziećmi i młodzieżą, Warszawa 1939; Dekret w przedmiocie utworzenia sądów dla nieletnich, Dz. Praw 1919, nr 14, poz. 171; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie urządzenia sądów dla nieletnich, Dz. U. 1919, nr 63, poz. 378; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 czerwca 1929 r. w sprawie przekształcenia instytucji opiekunów sądowych na kuratorów nieletnich przy sądach grodzkich i przy sądach dla nieletnich, Dz. U. 1929, nr 47, poz. 387; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 lutego 1928 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. 1928, nr 12, poz. 93.