Deklaracja Prawa Dziecka (Deklaracja Genewska)

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Deklaracja Prawa Dziecka (Deklaracja Genewska) – dokument uznawany za pierwszy międzynarodowy akt określający prawa dziecka i ustanawiający kierunek, w jakim winny zmierzać dalsze prace. Zabiegi o międzynarodowe uregulowanie praw dziecka zapoczątkowane zostały w końcu XIX w. W 1874 w USA powstała organizacja New York Society for the Prevention of Cruelty to Children, która za cel stawiała ochronę praw dzieci. W 1883 w Paryżu odbył się Kongres Międzynarodowej Opieki nad Dziećmi Opuszczonymi i Bezdomnymi, w 1890, w Berlinie, Kongres Kryminologów, w 1911 roku, w Paryżu, Międzynarodowy Kongres w Sprawie Sądów dla Nieletnich. Aktywną działaczką ruchu była Stefania Sempołowska, a w kraju zwłaszcza Janusz Korczak. W 1913 odbył się I Międzynarodowy Kongres Opieki nad Dzieckiem, gdzie próbowano zainicjować powstanie międzynarodowej organizacji zajmującej się ochroną dziecka. Wybuch I wojny zniweczył tę inicjatywę. W 1919 z inicjatywy Eglantyny Jebb (1876-1928) i jej siostry Dorothy Buxton (1881-1963) powstała pierwsza na świecie organizacja chroniąca dzieci: Save the Children, a za nią, w Szwecji: Radda Barnen. W 1922 powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Opieki nad Dzieckiem z siedzibą w Brukseli. Współorganizatorem był Aleksander Mogilnicki. Władze Polski przystąpiły do organizacji w 1928, jednak krajowy oddział towarzystwa nie został powołany. 13.02.1923 Rada Generalna tej organizacji uchwaliła, przygotowaną przez E. Jebb, Deklarację Praw Dziecka, która następnie została przyjęta 26.09.1924 przez Zgromadzenie Ligi Narodów. Określono w nim 5 podstawowych praw: zapewnienie dzieciom opieki, ochrony, pomocy w trudnych sytuacjach, możliwości rozwoju, obrony przed wyzyskiem. Słabością był status formalnoprawny, jako rezolucji nie obligującej sygnatariuszy do wykonania. Powołano wówczas specjalny Komitet Opieki nad Dzieckiem. Przedstawicielem Polski był Stanisław Posner (do 1929), a następnie, do wybuchu II wojny światowej Witold Chodźko.

Źródła: M. Balcerek, Międzynarodowa ochrona praw dziecka, Warszawa 1988; J. J. Błeszyński, A. Rodkiewicz-Ryżek, Ochrona praw dziecka w świetle standardów polskich i międzynarodowych, „Pedagogia Christiana” 2012, nr 2; E. Czyż, Prawa dziecka, Warszawa 2002; Dziecko i jego prawa, red. E. Czyż, Warszawa 1992; S. Jarosz-Żukowska, A. Wojtanowicz, Ł. Żukowski, Prawa człowieka i system ich ochrony, Wrocław 2002; Konwencja o prawach dziecka. Wybór zagadnień (artykuły i komentarze), red. S. L. Stadniczeńko, Warszawa 2015; Porozumienie dotyczące utworzenia Międzynarodowego Stowarzyszenia Opieki nad Dzieckiem, Dz. U. 1929, nr 49, poz. 403; Prawa dziecka. Dokumenty Organizacji Narodów Zjednoczonych, oprac.: P. J. Jaros, M. Michalak, Warszawa 2015; Prawa dziecka w prawie międzynarodowym, red. E. Karska, Warszawa 2014.