Deklaracja Praw Dziecka ONZ

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Deklaracja Praw Dziecka ONZ – przyjęta 20.11.1959, uznawana za kolejny (po Deklaracji z 1924), kluczowy krok w tworzeniu międzynarodowej ochrony praw dziecka. Nastąpiła wtedy integracja wielu organizacji międzynarodowych zajmujących się pomocą i ochroną dzieci. Ukoronowaniem tego ruchu był powołany w 1946 UNICEF (inicjatywa Ludwika Rajchmana). Prawa dziecka znalazły swój wyraz w uchwalonej w 1948 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka (art. 25 §2). W tym samym roku Międzynarodowy Związek Pomocy Dzieciom dokonał rozszerzenia Deklaracji Genewskiej. Nowy dokument – Karta Praw Dziecka zawierała: zapewnienie ochrony (bez względu na rasę, narodowość i wyznanie), pomocy (przy zachowaniu integralności rodziny), opieki, możliwości rozwoju, pomocy w trudnych sytuacjach, obrony przed wyzyskiem, możliwości korzystania ze świadczeń zabezpieczenia społecznego i przygotowania zawodowego do podjęcia pracy. W 1959 ONZ uchwaliła Deklarację Praw Dziecka, która była rozszerzeniem Deklaracji z 1924. Zawiera ona 10 zasad ujętych w innej formie niż w Deklaracji z 1924 i Karcie z 1948. Podkreślono równość praw i brak dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, język, wyznanie, narodowość, pochodzenie społeczne czy poglądy polityczne, prawo do obywatelstwa, nazwiska, zabezpieczenia społecznego, opieki zdrowotnej, rozwoju własnej indywidualności, zabawy, edukacji (bezpłatnej minimum na poziomie podstawowym). Obligowano państwo do wsparcia rodziny, zwłaszcza wielodzietnej, opieki w tym dzieci niepełnosprawnych i wykluczonych, ochrony przed wyzyskiem, krzywdą, pomocy. Deklaracja Praw Dziecka nie obligowała sygnatariuszy do wdrożenia zasad, niemniej jednak utrzymała zasadniczy kierunek rozwoju prawa w tym zakresie. Podkreśla się aktywny udział, kierowanej przez Zbigniewa Reischa, polskiej delegacji w zainicjowaniu i uchwaleniu Deklaracji. W 1963 ONZ powierzyło Polsce organizację w Warszawie seminarium poświęconego prawom dziecka. W 1968 z polskiej inicjatywy powstał Order Uśmiechu (w1979 nadano mu rangę międzynarodową).

Źródła: M. Balcerek, Międzynarodowa ochrona praw dziecka, Warszawa 1988; J. J. Błeszyński, A. Rodkiewicz-Ryżek, Ochrona praw dziecka w świetle standardów polskich i międzynarodowych, „Pedagogia Christiana” 2012, nr 2; E. Czyż, Prawa dziecka, Warszawa 2002; Dziecko i jego prawa, red. E. Czyż, Warszawa 1992; S. Jarosz-Żukowska, A. Wojtanowicz, Ł. Żukowski, Prawa człowieka i system ich ochrony, Wrocław 2002; Konwencja o prawach dziecka. Wybór zagadnień (artykuły i komentarze), red. S. L. Stadniczeńko, Warszawa 2015; Prawa dziecka. Dokumenty Organizacji Narodów Zjednoczonych, oprac.: P. J. Jaros, M. Michalak, Warszawa 2015; Prawa dziecka w prawie międzynarodowym, red. E. Karska, Warszawa 2014.