Dawid Jan Władysław

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Dawid Jan Władysław – ur. 26.06.1859 w Lublinie, zm. 9.02.1914 w Warszawie; psycholog i pionier w dziedzinie pedagogiki eksperymentalnej w Polsce. W 1882 ukończył wydział prawny Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, studiował także nauki przyrodnicze. Studiował nauki psychologiczno-pedagogiczne na uniwersytetach w Lipsku i Halle. Uczeń Wilhelma Wundta i Hermanna Ebbinghausa. Nauczyciel Gimnazjum Gubernialnego w Suwałkach i Szczebrzeszynie. Należał do Towarzystwa Demokratycznego. Wykładowca Uniwersytetu Latającego od 1884, organizator tajnej Czytelni Naukowej.  Wyznawał poglądy kontestujące tzw. mieszczańską moralność, rozpowszechnione w środowisku radykalno-inteligenckiej. Jego motto brzmiało „człowiek solidny, przyzwoity”. Podejmował się krytyki etyki katolickiej. Redaktor „Przeglądu Pedagogicznego” (1890-1898), „Głosu” (1900-1905), „Przeglądu Społecznego” (1906-1907) i „Społeczeństwa”. Propagował pedagogikę empiryczną i badania eksperymentalne nad dziećmi, zagłębiając się w sferę rozwoju umysłu dziecka, inteligencji, rozważań o jego świecie wewnętrznym, wyobrażeniach, woli działaniach i jego motywacjach. Autor opracowania struktury lekcji w klasach nauczania początkowego. Oparta ona była na etapach: przygotowania apercepcji, przedstawienia materiału konkretnego, porównania i wielokrotnego kojarzenia, uogólniania (pojęcia, definicje, prawa i reguły), zastosowania. Określił cechy idealnego pedagoga w książce O duszy nauczycielstwa (1912), podkreślając cechy takie jak miłość dusz ludzkich, moralność, dążenie do samodoskonalenia, odpowiedzialność i poczucie obowiązkowości. Po śmierci żony w 1910 przeprowadził się do Lwowa. Pod koniec życia zajmował się mistyką, przede wszystkim analizą twórczości Jakoba Böhme. Autor ok. 400 publiakcji naukowych, w tym m. in. 25 książek o tematyce psychologicznej i pedagogicznej czy filozoficznej oraz 99 artykułów psychologiczno-pedagogicznych. Najważniejszym jego dziełem jest Nauka o rzeczach (1892).

Źródła: J. W. Dawid, Zasób umysłowy dziecka : przyczynek do psychologii doświadczalnej, Warszawa 1895; J. W. Dawid, O duszy nauczycielstwa, Warszawa 1932; Z. Denelówna, Twórczość Jana Władysława Dawida, Warszawa 1935;, W stulecie śmierci Jana Władysława Dawida, red. H. Markiewiczowa, Warszawa 2014; Recepcja myśli pedagogicznej Jana Władysława Dawida w XIX i XX wieku, red. S. Walasek, K. Gandecka, Wrocław 2015; Słownik psychologów polskich, red. E. Kosnarewicz, T. Rzepa, R. Stachowski, Poznań 1992.