Centralny Komitet Opieki Społecznej

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Centralny Komitet Opieki Społecznej – centralna instytucja opiekuńcza utworzona decyzją kierownika Resortu Pracy, Opieki Społecznej i Zdrowia Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 7.12.1944. Miał przejąć zadania i placówki okupacyjnej Rady Głównej Opiekuńczej, a także kontrolę nad wszystkimi instytucjami dobrowolnej opieki społecznej. Na czele ukonstytuowanego 13.12.1944 zarządu stanął Stanisław Kalinowski. W ramach CKOS powstały komitety wojewódzkie, powiatowe, miejskie i gminne, które przejmując majątek i instytucje opiekuńcze prowadzone wcześniej przez Radę Główną Opiekuńczą szybko zwiększały stan posiadania CKOS. We wrześniu 1946 CKOS skupiał 16 komitetów wojewódzkich opieki społecznej, 239 powiatowych, 52 miejskie oraz 2397 gminnych. Podstawowym źródłem finansowania CKOS były subwencje z budżetu państwa, który na potrzeby komitetu kierował około połowy wszystkich środków przeznaczanych na działalność opiekuńczą. W 1947 subwencje (budżetu państwa i wydziałów opieki społecznej urzędów wojewódzkich) stanowiły ok. 50% przychodów, 30% pochodziło z tzw. źródeł społecznych, ok. 10% stanowiły dochody własne, zaś nieco poniżej 10% środki przekazywane przez władze samorządowe. CKOS realizował zadania opiekuńcze przypisane Ministerstwu Pracy i Opieki Społecznej, wskutek czego komitety opieki społecznej prowadziły zakłady opieki całkowitej dla matek i dzieci do lat trzech, zakłady opieki zamkniętej dla dorosłych, placówki opieki częściowej oraz warsztaty pracy i szkolenia. W końcu 1947 wśród 1236 placówek opiekuńczych prowadzonych przez podległe CKOS komitety opieką nad dziećmi zajmowało się 9 domów matki i dziecka, 8 domów małego dziecka, 14 żłobków, 174 punkty opieki nad matką i dzieckiem, 831 kuchni powszechnych. CKOS został zlikwidowany w ramach procesu centralizacji opieki nad dziećmi na mocy decyzji ministra pracy i opieki społecznej z 31.01.1949; majątek przejęły odpowiednie organy władz państwowych i samorządowych.

Źródła: P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; A. Juźwik, Dzieci i młodzież – podmiot opieki charytatywnej w Polsce i na emigracji w latach 1945-1940 [w:] Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku, red. M. Przeniosło, Kielce 2008;  I. Miernik, Centralny Komitet Opieki Społecznej 1945-1949. Powstanie i główne etapy działalności [w:] Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku, T. 2, red. M. i M. Przeniosło, Kielce 2010; I. Miernik, Deprywacja potrzeb materialnych Polaków a działalność Centralnego Komitetu Opieki Społecznej w latach 1945-1949 [w:] Gospodarka i społeczeństwo w czasach PRL-u (1944-1989), red. E. Kościk, T. Głowiński, Wrocław 2007.