Centralny Komitet Żydów w Polsce

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Centralny Komitet Żydów Polskich – instytucja społeczno-polityczna założona 6.11.1944 jako Tymczasowy Komitet Żydów Polskich w Lublinie, od 1945 CKŻP z siedzibą w Warszawie. Organizacja miała sprawować opiekę nad ocalałą z okupacji niemieckiej ludnością żydowską na terenach Polski i reprezentować społeczeństwo żydowskie przed Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego. Zadania obejmowały: opiekę lekarską, materialną, wychowawczą, akcję łączenia rodzin żydowskich. Działalność CKŻP była subsydiowana przez American Jewish Joint Distribution Comittee. W strukturze organizacyjnej instytucji powstawały wyspecjalizowane wydziały. Pomoc dla najmłodszych ofiar wojny mieściła się w ramach działalności Wydziału Opieki nad Dzieckiem. Tworzono placówki zapewniające opiekę materialną i wychowawczą, przedszkola, wypoczynek w formie kolonii letnich i klubów sportowych. We wrześniu 1948 prowadzono 11 domów dziecka. Celem leczenia dzieci chorych, w tym zakaźnie, zakładano sanatoria i placówki medyczne (m.in. Kraków, Lublin, Łódź, Otwock, Warszawa), działające od 1946 pod egidą Towarzystwa Ochrony Zdrowia. Organizowaniem życia młodzieży zajmował się Wydział Opieki nad Młodzieżą. Dążono do zapewnienia opieki moralnej i oświatowo-kulturalnej, prowadzono bursy, internaty, kursy zawodowe. W 1947 funkcjonowało 18 burs dla młodzieży. Opieka materialna obejmowała system stypendiów dla studentów, a w ramach opieki społecznej zasiłki pieniężne i żywnościowe. W ramach Wydziałów Szkolnictwa i Edukacji zajmowano się tworzeniem sieci szkół dla dzieci żydowskich oraz pracą nad programami nauczania i treścią podręczników. W sierpniu 1946 w 36 placówkach edukacyjnych uczyło się 3,3 tys. dzieci. W 1945-1946 Wydział Repatriacyjny przeprowadzał akcję przesiedlania Żydów z terenów ZSRR oraz emigrację z Polski na Bliski Wschód. Pomoc prawną przy odzyskiwaniu ukrywanych dzieci żydowskich oferował Wydział Prawny. CKŻP został rozwiązany w 1949, placówki upaństwowiono.

Źródła: H. Datner, Dziecko żydowskie w latach 1944-1968 [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska, Lublin 2011; H. Datner, Po zagładzie. Społeczna historia żydowskich domów dziecka, szkół, kół studentów w dokumentach Centralnego Komitetu Żydów w Polsce, Warszawa 2016; H. Datner-Śpiewak, Instytucje opieki nad dzieckiem i szkoły powszechne Centralnego Komitetu Żydów Polskich w l. 1945-1946, „BŻIH” 1981, nr 3; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; A. Rykała, Przemiany sytuacji społeczno-politycznej mniejszości żydowskiej w Polsce po drugiej wojnie światowe, Łódź 2007; A. Sommer Schneider, Sze'erit hapleta. Ocaleni z Zagłady. Działalność American Jewish Joint Distribution Committee w Polsce w latach 1945-1989, Kraków 2014; B. Techmańska, Żydowskie domy dziecka na Dolnym Śląsku prowadzone przez Centralny Komitet Żydów w Polsce – zarys problematyki, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 2018, nr 1.