Caritas

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Caritas – międzynarodowa organizacja kościelna organizująca i koordynująca działalność charytatywną Kościoła rzymskokatolickiego z siedzibą w Bazylei (Caritas Catholica Internationalis). Organizacja powstała w 1926 na konferencji w Lucernie. Była uwieńczeniem trwającego już procesu centralizacji akcji charytatywnej realizowanej w ramach różnych struktur kościelnych. W Polsce struktury powstawały na poziomie diecezji i koordynowane były od 1937 przez ogólnopolski zjazd dyrektorów diecezjalnych Caritas oraz powołaną Komisję Porozumiewawczą. W 1935 określono prawno-kanoniczny charakter Caritas, jego oddziałów i stowarzyszeń dobroczynnych. Jednocześnie tworzono ogólnopolskie związki i instytucje charytatywne specjalizujące się w określonej formie działania (m.in. Katolicki Związek Zakładów Wychowawczych i Opiekuńczych w Polsce, Katolicki Związek Zakładów Leczniczych w Polsce), a także organizowano „dni” a potem „tygodnie miłosierdzia”. Po II wojnie powołano w Krakowie Centralę Caritas (1945). Dyrektorem był bp Karol Pękala. Pełniła ona rolę koordynującej działalność struktur diecezjalnych. Podlegała Komisji Episkopatu ds. Charytatywnych. Caritas realizowała akcje zapomogowe, powodziowe, letnie, prowadziła jadłodajnie, świetlice i zakłady opieki społecznej. W 1947 na te cele wydatkowano około 2 mld zł. Od 1948 władze ograniczały aktywność organizacji kościelnych przejmując kolejne placówki opiekuńcze, szpitalne, sanatoryjne. W styczniu 1950 decyzją MSW zlikwidowano Krajową Centralę Caritas, jej majątek upaństwowiono i oddano w zarząd Zrzeszeniu Katolików „Caritas”. Episkopat polski nie uznał nowopowstałej organizacji. W 1989 na nowo uregulowano stosunki Państwa i Kościoła (ustawa z 17.07.1989), co umożliwiło reaktywowanie organizacji. W październiku 1990 powołano do życia Caritas Polska i autonomiczne Caritas diecezjalne. Podstawowe zasady w zakresie działalności charytatywno-opiekuńczej kościołów i związków wyznaniowych ustalono w konkordacie z 28.07.1993.

Źródła: Dekret powołujący Caritas Polska, „Wiadomości Charytatywne” 1991, nr 141; Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r., Dz. U. 1998, nr 51, poz. 318; Kościół w Polsce wobec potrzebujących, red. M. Chmielewski, Lublin 1994; S. Pawlik, Posługa charytatywna Kościoła, Wrocław 2006; W. Przygoda, Posługa charytatywna Kościoła w Polsce, Lublin 2004; Struktury charytatywne w Kościele, „Analecta Cracoviensia” 1986, t. 18; S. Wilk, Episkopat Kościoła katolickiego w Polsce w latach 1918-1939, Warszawa 1992; D. Zamiatała, Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945-1950, Lublin 2000.