Budzińska-Tylicka Justyna

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Budzińska-Tylicka Justyna – ur. 12.09.1867 w Łomży, zm. 8.04.1936 w Warszawie; lekarz, polityk, działaczka społeczna, feministka. W 1892 wyjechała na studia lekarskie do Paryża. Uprawnienia lekarskie uzyskała w 1898. Specjalistka w chorobach układu oddechowego. Po wybuchu rewolucji w 1905 wróciła na ziemie polskie, zamieszkała w Krakowie, następnie w Warszawie (1907). W 1909 uzyskała prawo praktyki i stała się pierwszą lekarką w szkolnictwie żeńskim w Polsce. Działała w organizacjach walczących z alkoholizmem i rozpowszechniających wiedzę na temat higieny m. in. Towarzystwo Wstrzemięźliwości „Eleuteria­ – Wyzwolenie”, Polskie Towarzystwo Higieniczne, Polskie Towarzystwo Medycyny Społecznej. Działaczka Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich. Podczas wojny działała w Lidze Kobiet Pogotowia Wojennego. Organizatorka kursów sanitarnych i kierowniczka szpitala polowego. Po 1918 została przewodniczącą Centralnego Komitetu Politycznego Równouprawnienia Kobiet Polskich. Radna Rady Miasta Warszawa w latach 1919-1935. Współzałożycielka Komitetu Politycznego Kobiet Postępowych (1919). Współinicjatorka utworzenia Małej Ententy Kobiet i jej przewodnicząca. Współzałożycielka Ligi Kobiet na Rzecz Pokoju i Wolności. Od 1922 członek Polskiej Partii Socjalistycznej. Założycielka Towarzystwa Lekarek Polskich w latach 1925-1927. W 1927 weszła w skład zarządu Związku Miast Polskich.  Członkini Naczelnej Izby Lekarskiej (1929-1931). Prezydent Robotniczego Towarzystwa Służby Społecznej (1930). Propagatorka haseł świadomego macierzyństwa, przeciwniczka polityki ludnościowej, zwolenniczka eugeniki. Rozwiązanie problemu nędzy na wsi widziała w rozpowszechnieniu prawa regulacji urodzeń. Założycielka i kierownik pierwszej w Polsce Poradni Świadomego Macierzyństwa (1931). Autorka programu opieki społecznej nad matką i dzieckiem mającego na celu przede wszystkim doprowadzenie do minimum śmiertelności dzieci i nadanie specjalnych praw kobietom z racji ochrony macierzyństwa.

Źródła: R. Bednarz-Grzybek, Justyna Budzińska-Tylicka (1867-1936). Poglądy na odżywianie, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, t. 32, 2013; J. Bełcikowski, Polskie kobiece stowarzyszenia i związki współpracy międzynarodowej kobiet, Warszawa 1939; J. Budzińska-Tylicka, Gruźlica jako klęska społeczna, Warszawa 1913; J. Budzińska-Tylicka, Hygiena kobiety i kwestje społeczne z nią związane, Warszawa 1909; J. Budzińska-Tylicka, Świadome macierzyństwo, Warszawa 1935; J. Budzińska-Tylicka, W sprawie naszego bytu, Warszawa 1916; D. Kałwa, Model kobiety aktywnej na tle sporów światopoglądowych. Ruch feministyczny w dwudziestoleciu międzywojennym [w:] Równe prawa i nierówne szanse. Kobiety w Polsce międzywojennej, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Warszawa 2000; C. Walewska, W walce o równe prawa. Nasze bojownice, Warszawa 1930.