Babki wiejskie

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Babki wiejskie – kobiety nieposiadające przygotowania fachowego, ale powszechnie uważane za specjalistki w odbieraniu porodów i posiadające wiedzę w opiece nad kobietą po porodzie i noworodkiem. Status ten wynikał z uznawania doświadczenia życiowego jako najbardziej wiarygodnego źródła umiejętności położniczych. Traktowane były często jako dysponujące bardziej wiarygodnymi umiejętnościami położniczymi niż profesjonalne akuszerki, zwłaszcza w środowisku wiejskim. Wynikało to z większej akceptacji prostych i bardziej zrozumiałych dla ludności czynności wykonywanych przez babki wiejskie („ona 6-cioro dzieci urodziła, to się na tym zna”). Zjawisko to jest nieuchwytne statystycznie. Działalność ta traktowana była przez profesjonalne służby jako niespełniająca swego zadania i stanowiąca poważne zagrożenie dla kobiet oraz przyczyniająca się do wysokiej śmiertelności niemowląt. Babki stosowały różne niesprawdzone, „domowe” produkty i sposoby (np. preparaty ziołowe) oraz środki chemiczne. Wraz z rozbudową infrastruktury położniczej zwalczano „babkarstwo”. Zjawisko to jednak było trwałe, co związane było z powolnym rozwojem wspomnianej infrastruktury (w II Rzeczypospolitej istniało 5 klinik położnictwa i chorób kobiecych). Na szerszą skalę występowało jeszcze do połowy lat 50. XX w. a zanikło wraz z postępującą medykalizacją zdrowia i życia reprodukcyjnego kobiet. Walka z babkami była jednym z elementów procesu modernizacji wsi realizowanego w ramach planu 6-letniego. W późniejszych latach działały jeszcze „babki” wyspecjalizowane w przerywaniu ciąży („babki przerywaczki”), co związane było z dużym zapotrzebowaniem społecznym wynikającym z niedostatecznej wiedzy w zakresie planowania rodziny, braku środków antykoncepcyjnych oraz czynnikami społecznymi i kulturowymi (np. nietolerancja dla dzieci pozamałżeńskich). Zjawisko to w zanikło z końcem lat. 60. XX w.

Źródła: S. Kuźma-Markowska, Walka z „babkami” o zdrowie kobiet: medykalizacja przerywania ciąży w Polsce w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku, „Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały” 2017, t. 10; A. Malarewicz, M. Sola, Położnictwo. Miniona epoka. Przyczynek do historii położnictwa, „Studia Medyczmene” 2011, t. 23, nr 3; W. Piątkowski, Spotkania z inną medycyną, Lublin 1990; W. Rostworowska, Tam, gdzie higiena nie dociera, „Służba Zdrowia” 1956, nr 44; E. Waszyński, Historia położnictwa i ginekologii w Polsce, Wrocław 2000.