Amerykański Wydział Ratunkowy

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Amerykański Wydział Ratunkowy – amerykańska organizacja pomocy dla terenów Europy Środkowo-Wschodniej powołana na mocy ustawy Kongresu przez prezydenta Woodrowa Wilsona 24.02.1919 jako American Relief Administration. W ramach akcji pomocy żywnościowej dla Polski posługiwano się najczęściej nazwą Misja dla Polski Amerykańskiego Wydziału Ratunkowego. W marcu 1919 szefem Misji dla Polski został William R. Grove, a podstawowym celem jej działania stało się dożywianie ludności ziem polskich (obok tego do zadań zaliczano rozdawnictwo środków ratunkowych, pomoc dla potrzebujących wsparcia akademików i inteligencji, wsparcie uchodźców w okresie wojny polsko-bolszewickiej). Przesyłana przez Amerykanów pomoc trafiała do Polski przez port w Gdańsku, łączna wartość przekazanej w latach 1919-1922 pomocy żywnościowej wyniosła 22,5 mln dolarów, a wraz ze wspierającymi działalność Misji przydziałami kierowanymi przez rząd polski było to 25,3 mln dolarów. Obok żywności Amerykański Wydział Ratunkowy przekazał Polsce 3 mln sztuk odzieży o wartości ok. 30 mln dolarów. Organizowana w oparciu o pomoc Amerykańskiego Wydziału Ratunkowego akcja dożywiania kierowana była przede wszystkim do dzieci. Początkowo prowadzona była równolegle przez Misję dla Polski (na jej czele stał Maurice Pate) oraz Państwowy Komitet Pomocy Dzieciom. W akcję prowadzoną pod nadzorem pracowników Misji zaangażowanych było blisko 28 tys. osób. W czerwcu 1920 dożywianiem w jej ramach obejmowano 1,315 mln dzieci. 15 sierpnia 1920 działalność pomocową połączono we wspólnym Polsko-Amerykańskim Komitecie Pomocy Dzieciom, który w kwietniu 1921 dożywiał 1,247 mln dzieci (w maju 1923 dokarmiano jeszcze 364 tys. dzieci). Działalność Wydziału zakończyła się w czerwcu 1922, a w miejsce Polsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom powstał Polski Komitet Pomocy Dzieciom. W dowód uznania zasług na rzecz polskich dzieci poseł amerykański w Warszawie oraz dwaj obywatele USA zostali wybrani na członków honorowych nowego Komitetu.

Źródła: Amerykański Wydział Ratunkowy, Fundacja dla Dzieci Europy, Misja dla Polski. Polsko-Amerykański Komitet Pomocy Dzieciom 1919-1922, Warszawa 1922; A. Cylwik, Amerykański Wydział Ratunkowy w latach 1919-1922 na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i Gdańska (na podstawie raportów końcowych), „Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość”  2021, t. XVIII; W. Grabski, A. Żabko-Potopowicz, Ratownictwo społeczne w czasie wojny [w:] Polska podczas Wielkiej Wojny (1914-1918), red. M. Handelsmann, t. 2: Historia społeczna, Warszawa 1932; Krótki zarys działalności Amerykańskiego Wydziału Ratunkowego, prowadzonej przy współudziale rządu polskiego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, American Relief Administration, Warszawa 1922.