Akcja „Wieś dla dzieci”

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Akcja „Wieś dla dzieci” – akcja pomocy dzieciom, w tym pozbawionym opieki, polegająca na umieszczeniu dzieci w rodzinach zastępczych (wiejskich) lub w specjalnie na ten cel przygotowanych schroniskach, a także organizowanie kolonii letnich. Akcja wysyłania dzieci na wieś do rodzin zastępczych realizowana była, na większą skalę, w czasie I wojny światowej przez Radę Główną Opiekuńczą. Zapoczątkowana została przez Komitet Obywatelski w Warszawie w 1915. Pierwszym kierownikiem specjalnej sekcji w RGO „Wieś dla dzieci” był Aleksander Frydrychs. Od 1916 z Warszawy wysłano na wieś 5067 dzieci. Działalność ta była traktowana jako akcja charytatywna (miłosierdzia) i realizowana przy wsparciu duchowieństwa katolickiego i ziemiaństwa. Opiekunowie nie otrzymywali wynagrodzenia. Wyjazdy przybierały różnorodne formy: wyjazdów letnich, dłuższych kilkumiesięcznych (często do schronisk) bądź długich (umieszczanie w rodzinach). Opiekunowie zobowiązywali się do opieki wychowawczej i zapewnienia odpowiednich warunków bytowych. Akcja natrafiała na liczne trudności, w tym natury finansowej, czy niedostatecznej liczby chętnych do przyjęcia dzieci. Problemem była też nadzór nad dziećmi w rodzinach czy innych miejscach. Podejmowano pewne próby organizowania systemu kontroli, niemniej jednak nie zostały zakończone powodzeniem. Skutkiem tego zdarzały się liczne nadużycia, a akcja podlegała dość zdecydowanej krytyce. Odnotowywano wykorzystywanie dzieci do prac polowych (zwłaszcza tych umieszczanych w rodzinach chłopskich), braki w wyżywieniu czy odzieży, a także zaznaczanie dystansu społecznego (w przypadku ziemiaństwa). Informacje o nieprawidłowościach szczególnie nasiliły się w okresie powojennym. Łącznie, z tej formy działalności Rady Głównej Opiekuńczej, skorzystało około 30 tys. dzieci. Działania w tym zakresie, po likwidacji RGO, przejął powołany przez resort pracy i opieki społeczne Komitet Opieki nad Młodzieżą i Dziećmi (od 01.11.1920). Komitet jednak, jak sprawozdawano, starał się „zawracać dzieci do miejscowości stałego ich zamieszkania”.

Źródła: M. Przeniosło, Kontrole wewnętrzne i ministerialne w radach opiekuńczych na ziemiach polskich w latach 1918-1920, [w:] Dzieje biurokracji, t. 4, cz. 2, red. A. Górak, K. Latawiec, D. Magiera, Lublin-Siedlce 2011; M. Przeniosło, Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921, Kielce 2017; M. Przeniosło, „Wieś dla dzieci” – akcja Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1916-1920, „Zeszyty Wiejski” 2016, z. 22; Sprawozdanie z działalności Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej w r. 1921, „Praca i Opieka Społeczna” 1922, nr 2.