Adopcja (na ziemiach polskich)

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Adopcja (na ziemiach polskich) – zjawisko otoczenia opieką i uznania za swoje dziecka osieroconego lub porzuconego. Zjawisko adopcji znane jest w różnych kulturach i kręgach cywilizacyjnych od wieków (znali ją m.in. Rzymianie, Grecy, Słowianie, Indianie amerykańscy). Na ziemiach polskich adopcja również znana jest od najdawniejszych czasów. Udokumentowane są przypadki z XIII w. (w obrzędowej formie postrzyżyn). Od XIV w. poczęto spisywać dokumenty dotyczące adopcji (wcześniej adopcja opierała się na ustnych porozumieniach stron). Adoptować mogły jedynie osoby dorosłe, zwykle też bezdzietne (zdarzali się rodzice adopcyjni posiadający już własne dzieci). W średniowieczu znane były też adopcje do herbu (zapewniał on nazwisko i herb). Występowała też adopcja braterska. W XVI w. adopcja była potrzebna by uregulować sytuację majątkową. W XIX w. przepisy kodeksu cywilnego w Królestwie Polskim (1825) umożliwiały przysposobienie dziecka osobie, która ukończyła 50 lat, a przysposobiony musiał mieć lat 21. W okresie międzywojennym uregulowania prawne znacznie ograniczały prowadzenie procesu przysposobienia. Dominowały dwie formy opieki: zakładowe formy opieki nad dzieckiem osieroconym oraz tworzenie rodzin zastępczych. Dopiero 13.07.1939 uchwalono ustawę o ułatwieniu przysposobienia małoletnich. Umożliwiono adopcję dziecka rodzicom z minimum pięcioletnim stażem małżeńskim (małżonkowie musieli mieć ukończone 35 lat). Po II wojnie światowej sieroctwo stało się ogromnym problemem. Kodeks rodzinny z 1950 umożliwiał przysposobienie wyłącznie małoletnich i wyłącznie w formie orzeczenia sądu (istniała też możliwość rozwiązania przysposobienia). W kolejnych latach znaczenie dla procesu adopcji miały przede wszystkim Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964, Kodeks postępowania cywilnego z 1964. Przepisy te zostały uzupełnione w kolejnych latach szczegółowymi regulacjami. Prowadzeniem procedur adopcyjnych zajmują się ośrodki adopcyjne.

Źródła: P. Fiedorczyk, Kilka uwag o genezie ustawy z dnia 13 lipca 1939 r. o ułatwieniu przysposobienia małoletnich, „Studia Iuridica Lublinensia” 2016, v. 25, nr 3; Kodeks cywilny Królestwa Polskiego, Dz. Pr. K. P. 1825, t. 10; P. Rzewucka, M. Gadamska-Kyrycz, Adopcja we współczesnej Polsce, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2022, nr 4; Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. 1964, nr 43, poz. 296; Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. 1964, nr 9 poz. 59; Ustawa z dnia 13 lipca 1939 r. o ułatwieniu przysposobienia małoletnich, Dz. U. 1939, nr 63, poz. 416.